تبلیغات
مشاهیر و شخصیتهای بزرگ - صدرالدین شیرازی (ملاصدرا ـ صدرالمتالهین)
مشاهیر و شخصیتهای بزرگ

محمد صدرالدین شیرازی، معروف به "ملاصدرا " یا "صدرالمتالهین " فیلسوف و متفکر بزرگ اسلامی در نهم ماه جمادی الاول سال 980 هجری قمری در خانه ابراهیم امین التجار که دارای وضع مالی مناسبی بود، دیده به جهان گشود. در همان دوران طفولیت استعداد او آشکار گردید.

ملاصدرا دانشمندی بود شیعه مذهب و در مذهب شیعه دارای تعصب ولی تعصب او از معرفت سرچشمه می گرفت نه از جهالت و چون دانشمند بود وقتی می فهمید که دانشمندان مغرب یعنی کشورهای غربی اسلام از مصر گرفته تا اندلس یا اسپانیا چیزی می گوید که قابل قبول است آنها را می پذیرفت.

حکمت ملاصدرا

وجود در حکمت ملاصدرا قائمه ایست که همه چیز بر آن استوار است. اگر کسی بفهمد که در حکمت ملاصدرا وجود چه معنی دارد، فهم حکمت او برایش آسان می شود و هر گاه نتواند بفهمد در حکمت الهی ملاصدرا وجود چه می باشد، ممکن است که فلسفه او را ادراک ننماید.

وجود در فلسفه ملاصدرا مانند اثیر است در فلسفه سقلاطونی ها (فلاسفه قرون وسطا در اروپا) که بدان وسیله همه چیز را بیان می کردند.

استقص میرداماد هم شبیه است به وجود در حکمت الهی ملاصدرا و میرداماد همه چیز را بوسیله استقص جواب می داد همانگونه که پیروان مکتب اشراق نیز همه چیز را بوسیله نور توضیح می دادند و هستی و انعکاس نور ها می دانستند.

وجود در حکمت صدرالمتالهین با هستی فرق دارد در صورتی که باری نظر بین معنای وجود و هستی فرقی موجود نیست. اما در فلسفه ملاصدرا وجود ستون هستی است و پایه ایست که هستی روی آن قرار گرفته است.

خود ملاصدرا راجع باصطلاح وجود حکمت خود چنین می گوید:

مسئله وجود اساس فلسفه و اساس دین شناسی و محور اصلی توحید و محور اصلی علم معاد است. کسی که وجود را نفهمد، قادر به ادراک فلسفه و فهم دین و فهمیدن توحید و پی بردن به علم معاد نخواهد بود. کسی که نفهمد وجود چیست، از لحاظ فهم فلسفه و دین و توحید و معاد در جهل باقی می ماند و قادر به فهم بدیهی ترین چیزها نیست.

تا کسی نفهمد وجود چیست نمی تواند بفهمد خدا کیست. تا کسی نفهمد که وجود چه می باشد نمی تواند بفهمد چرا انبیاء از طرف خداوند برای هدایت نوع بشر مبعوث شده اند. تا کسی نفهمد وجود چیست نمی تواند بفهمد به چه دلیل انسان بعد از مرگ زنده می شود تا اینکه حساب اعمال خود را پس بدهد. تا شخصی نفهمد وجود چیست نمی تواند استنباط کند به چه مناسبت بعد از پیامبر اسلام دوازده امام، یکی بعد از دیگری برای احکام پیغمبر، به امامت منصوب شدند.

آن شیعه مذهب که می خواهد بفهمد امام دوازدهم کیست و به چه دلیل امامت او باقی است باید اول بفهمد که وجود چه می باشد و آن وقت فهم باقی امامت امام دوازدهم برایش آسان می شود.

آنهایی که در خصوص فلسفه و دین شناسی و توحید و معاد باهم اختلاف دارند، از این جهت مخالف هم هستند که وجود را نفهمیده اند و کسی که وجود را بفهمد سالکی است که از سرگردانی در بیابان نجات پیدا کرده، قدم به شاهراه گذاشته است و می داند که پس از آن گم نخواهد شد و بدون تردید و اشتباه بر منزل مقصود خواهد رسید.

اگر فلسفه و فقها از آغاز در صدد بر می آمدند که وجود را بفهمد و آن را برای دیگران توصیف نمایند اختلافات فلسفی و دینی بوجود نمی آید. اما از این کار غفلت کردند و در نتیجه تخم نفاق های فلسفی و دینی از بین نرفت و دنباله آنها بامروز کشیده شد.

 

به عقیده ملاصدرا در راه علم و قدرت خداوند هیچ نوع قید و مانع وجود ندارد و مراحل تدریجی و مشمول مرور زمان شدن چیزهایی است که در زندگی محدود ما دارای مفهوم می باشد.

ملاصدرا معتقد است که انسان چون وجود است یعنی جزو خالق می باشد استعداد برای ترقی دارد و می تواند خود را آن قدر بالا ببرد که صدای خداوند را بشنود اما شریک قدرت خداوند نخواهد گردید.

 

ملاصدرا می گفت که علم بدون عمل یعنی بدون داشتن عقیده خالص نسبت به خداوند سبب رستگاری نمی شود و طلبه علم باید بخداوند عقیده داشته باشد تا این که نائل به رستگاری گردد و خود او برای اینکه توجه خداوند را بسوی خویش جلب نماید شب ها مناجات می کرد.

ملاصدرا عارف بود و به وحدت وجود عقیده داشت ولی بر خلاف عده ای از صوفیان و حتی عرفا معتقد به پیر نبود و می گفت که انسان باید در علم و عمل آن قدر پیش برود که برای وصول به حقیقت یعنی شناسائی خداوند احتیاج به پیر نداشته باشد. موضوع پیر یا مرشد یا خضر در زندگی صوفیان و قسمتی از عارفان دارای اهمیت زیاد بود و امروز هم دارای اهمیت است، حتی عارفان واقعی که علم واقعی که علم و هم عمل داشتند برخلاف صوفیان که علم را بی فایده می دانستند دارای پیر بوده اند و یکی از معروف ترین آنها جلال الدین رومی، سراینده کتاب مثنوی است.

 

ملاصدرا برخلاف صوفیان و عده ای از عارفان، به انجام رسانیدن وظایف مذهبی را تا آخرین روز زندگی واجب می دانست ولو سالک طریق عرفان به بلند ترین مرتبه کمال رسیده باشد.

نظریه ملاصدرا، در مورد وجوب به انجام رسانیدن تکالیف مذهبی شبیه بود به انضباط در نیروهای دریائی در این عصر، یا انضباط در بعضی از ارتش ها مثل ارتش آلمان در دوره امپراطوری آن کشور. ملاصدرا می گفت وقتی مراحل عرفان را طی کردی به مرحله کمال رسیدی باید بیشتر برای به انجام رسانیدن وظایف شرعی ساعی باشی زیرا هر قدر مرتبه شخص بالاتر برود مسئولیت او بیشتر است. آنچه ملاصدرا، چهارصد سال قبل از این در این خصوص می گفت شبیه است به آنچه امروز علمای آموزش و پرورش و روان شناسان راجع به پروش اخلاق و روحی افراد می گویند و ملاصدرا از این حیث، از مردم زمان خود چهار قرن یا لااقل سه قرن پیش برده است.

ملاصدرا چنین می گوید:

هر قدر مرتبه کسی بالا برود از او انتظاری بیشتر دارند و به همین جهت هر قدر شخص بالا می رود وظیفه اش بزرگتر و سنگین تر می شود و از مرد مبتدی و خام انتظاری ندارد اما او از یک مرد کامل و پخته دارای انتظارات زیاد هستند و تو هنگامی که به مرحله کمال رسیدی چون از حیث مرتبه مافوق دیگران می باشی باید وظایف شرعی خود را بهتر از سایرین به انجام برسانی.

صدر المتالهین نظریه صوفیان و بعضی از عرفا را راجع به این که انسان بعد از این که به مرحله کمال رسید مجبور نیست تکالیف شرعی را بموقع اجرا بگذارد رد می کرد و می گفت انسان هرگز به مرحله کمال مطلق نمی رسد زیرا کمال مطلق مخصوص ذات واجب الوجود است.

انسان در هر مرحله باشد باز از لحاظ کمال، نقصان دارد و آنهایی هم که در گذشته ادعا می کردند که قطب هستند نسبت به کسانی که برتر از آنها بودند به طریق اولی نسبت به خداوند، ناقص محسوب می شدند.

 

ملاصدرا در عرفان شیعی خود می گوید کسی که شیعه اثنا عشری می باشد نباید بهیچوجه من الوجوه، تکالیف شرعی را مهمل بگذارد و هر کس که بعنوان کامل بودن از ایفای به وظایف شرعی خودداری کند کافر است.

ملاصدرا نسبت به اقطاب متصوفه و کسانی که دعوی می کردند قطب هستند و با خداوند رابطه مستقیم دارند بدبین بود و آنها را مشرک می دانست.

او عقیده داشت جز پیغمبر اسلام و ائمه دوازده گانه که بعد از وی عهده دار اجرای قوانین اسلام شدند هیچ کس سزاوار نیست که پیشوای مسلمین باشد، خود او هم دعوی پیشوائی نمی کرد و خود را یک دانشمند مسلمان می دانست و می گفت همه می توانند عالم شوند ولی کسی نمی تواند پیشوای مسلمین گردد و بر اساس همین نظریه، با تقلید در مذهب شیعه مخالف بود و می گفت که در مذهب شیعه دوازده امامی تقلید یک بدعت است، و بقول ملاصدرا علتی ندارد غیر از جاه طلبی کسانی که می خواهند مرجع تقلید باشند.

ملاصدرا می گفت کسانی که ادعا می کنند که قطب هستند و با خداوند ارتباط مستقیم دارند، نتوانسته اند کاری بکنند که رابطه مستقیم آنها را با خداوند به ثبوت برساند خود من (این را ملاصدرا می گوید) با چند نفر از کسانی که خود را پیشوایان متصوف می دانسته اند در ایران و خارج از ایران مذاکره کرده ام و آنها را افرادی عادی دیدم گرچه برخی از آنان زاهد و متقی بودند اما در آنها چیزی ندیم که نشان بدهد با خدا مربوط می باشند و صدای خداوند را می شنوند و با واجب الوجود تکلم می نمایند.

شهرت اینگونه اشخاص از سادگی مردم است و اکثر مردم که دارای عقیده خالص هستند وقتی می شنوند که مردمی توانسته از راه عبادت یا از طریق تصوف و عرفان با خدا مربوط گردد باور می کنند و در صدد بر نمی آید بفهمد که آیا آن مرد که دعوی می کند با خداوند مربوط گردیده و صدای خداوند را می شنود و به ذات واجب الوجود جواب می گوید راست می گوید یا نه.

ملاصدرا می گفت که اکثر مردم دارای عقیده ای خالص هستند اما تحصیل نکرده اند و اطلاعاتشان بسیار محدود و منحصر به چیزهایی می باشد که از دهان بعضی از روحانیون یا برخی از صوفیان شنیده اند.

 

ملاصدرا ائمه دوازده گانه مذهب شیعه را محترم می شمارد و آنها را امام بر حق می داند و می گوید هر یک از آنها که آمدند مجری احکام اسلام بودند بدون اینکه در قوانین اسلام تغییری بدهند. زیرا امام نمی تواند قانون شرع اسلام را تغییر بدهد و فقط باید مجری احکام دین باشد.

ملاصدرا با اینکه برای ائمه دوازده گانه مذهب شیعه اثنی عشری قائل با حترام زیاد است و آنها را جانشین بر حق پیغمبر، برای اجرای احکام اسلام می داند، هیچیک از ائمه دوازده گانه قائل به قدرت خدایی بطوری که در عصر او مردم بدان عقیده داشتند نیست. ملاصدرا می گفت همان طور که پیغمبر اسلام زندگی را بدرود گفت و دیگر زنده نخواهد شد. اما نبوت او جاوید است امام هم می میرد و بعد از مرگ زنده نمی شود، اما امامت وی جاوید می باشد.

این موضوع که از معتقدات اصلی ملاصدرا می باشد از عوامل موثر تبعید وی از اصفهان بدستور شاه عباس اول و اقامت اجباری در کهک از محال قم گردید.

در دوره ای که صدرالمتالهین ساکن قریه کهک بود بعضی از دانشمندان که با ملاصدرا دوست بودند گویی توصیه می کردند که نظریه خود را در خصوص امامت و تقلید پس بگیرد (یعنی مثل گالیله در اروپا از گفته خود استغفار کند) تا اینکه شاه عباس بتواند او را به اصفهان برگردانند ملاصدرا می گفت چگونه می توانم، چیزهایی را که برای علم الیقین است پس بگیرم.

ملاصدرا می گفت که نظریه من در خصوص امامت و تقلید، یک اندیشه بی اساس و سطحی و بدون مطالعه نیست که من از گفته خود استغفار کنم و به اشتباه خویش اعتراف نمایم. آنچه من در خصوص امامت و تقلید گفته ام چیزهایی است که مدتی راجع به آنها مطالعه کرده ام و بر من محقق گردیده که استنباط من صحیح است و من نمی توانم آنچه را به نظرم علم الیقین است نقض کنم و بگویم که خطا کرده ام ولو بدانم که بهلاکت خواهم رسید، چون من اگر آنچه را که حقیقت می دانم انکار کنم تا اینکه جان خود را حفظ نمایم چگونه می توانم از خویش انتظار داشته باشم که هنگام خطر، دین خود را حفظ خواهم کرد، اگر من امروز از بیم جان، نظریه هایی را که می دانم حقیقت است انکار نمایم، فردا هم از بیم جان، دین خود را که می دانم حقیقت می باشد انکار خواهم کرد و از دست خواهم داد و کیش دیگر را خواهم پذیرفت تا اینکه زنده بمانم.

دوستان ملاصدرا که دریافتند، او آن اندازه بنظریه های خود وفادار است دیگر اصرار نکردند و او بطوری که گفتیم در (کهک) ماند.

همان طور که صوفیان و بعضی از عارفان در آرای خود غلو می کردند و خود را بزرگ تر از آنچه بودند جلوه می داند بعضی از علمای دین هم بخصوص در دوره صفویه در معتقدات دینی غلو می کرده اند و راجع به پاداش نیکوکاران و کیفر بدکاران چیزهایی می گفتند که جنبه مبالغه آن معلوم و محسوص بود.

بعضی از عارفان به تصور اینکه به حقیقت رسیده اند خود را خدای می دانستند و چو عرفان چیزی است که مثل علم حساب و هندسه مطیع استدلال نیست و تلقینی می باشد شاید براستی ایمان داشتند که خداوند هستند. بعضی از علمای دین اسلام هم، احکام دین اسلام را طوری بیان می کردند که بتوانند مردم را فوق العاده امیدوار کنند یا بسیار بترسانند.

بعضی از اعمال مستحب، در مذهب شیعه دوازده امامی در دوره صوفیه، طوری دارای پاداش بزرگ بود که قبول برخی از علمای شیعه اگر کسی در سراسر عمر مرتکب گناه می شد، و تمام اعمال واجب را متروک می گذاشت با آن عمل مستحب آمرزیده می شد و به بهشت می رفت، در صورتی که در هر دین، عمل واجب، برتر از عمل مستحب است، و مومن باید در درجه اول، به واجب عمل کند و اگر موفق گردید، مستحب را بجا بیاورد، در هیچ مذهب خودداری از عمل مستحب مجازات ندارد اما خودداری از عمل واجب دارای مجازات است.

معهذا برخی از علمای دین ایران عمل کردن به مستحبات را طوری بزرگ و ماجور دانستند که طبق گفته آنها امر واجب بدون اهمیت جلوه می نمود  ولی ملاصدرا همان طور که در مورد قدرت امامان غلو نکرده و در مورد هیچیک از احکام دین اسلام غلو ننموده است. ملاصدرا احکام واجب دین اسلام را واجب می داند و احکام مستحب را مستحب و هنگام بحث در احکام دین اسلام نه در مورد پاداش ثواب کاران اغراق می گوید نه در مورد کیفر گناهکاران.

ملاصدرا با اینکه عارف بود و فلسفه را تحقیر نمی کرد و آن را علم بی فایده و (معطل) نمی دانست در صورتی که قبل از صوفیه و در دوره صوفیه عده ای از علما اسلامی در ایران فلسفه(حکمت) راه علم (معطل) و بی فایده می دانستند و عامه مردم عقیده داشتند که حکمت نکبت می آورد.

گفته آنها در مورد این حکمت نکبت می آورد بدون اساس نبود و به تجربه دریافته بودند که حکمت، ارباب فلسفه را محکوم به فقر می کند و باید تا پایان عمر با عسرت و مضیقه زندگی کنند.

منبع: ملاصدرا – هانری كوربن –انتشارات جاویدان





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

شنبه 27 شهریور 1389 :: نویسنده : سعید ناصری
شنبه 18 شهریور 1396 07:52 ب.ظ
It's wonderful that you are getting thoughts from
this post as well as from our dialogue made here.
دوشنبه 16 مرداد 1396 05:09 ق.ظ
Remarkable! Its truly amazing post, I have got much clear idea on the topic of from this piece of writing.
دوشنبه 21 فروردین 1396 03:39 ب.ظ
Oh my goodness! Amazing article dude! Thanks,
However I am experiencing issues with your RSS. I don't understand the reason why
I can't join it. Is there anyone else getting the same RSS problems?
Anyone that knows the solution can you kindly respond?
Thanks!!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : سعید ناصری
نویسندگان
نظرسنجی
این وبلاگ تا چه حد مورد استفاده شما قرار گرفته است؟








آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی